Modlitewniki znalezione w zbiorowych mogiłach w Charkowie, Muzeum Katyńskie Oddział Martyrologiczny Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, fot. G. Jakubczyk.

Zbiór dokumentów pochodzących z masowych mogił w Katyniu, Charkowie i Miednoje

Poruszające świadectwa jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w polskiej historii, potwierdzające i dokumentujące sprawstwo zbrodni dokonanej przez Sowietów. Wiosną 1940 roku NKWD rozstrzelało w okolicach Katynia prawie 22 tysiące polskich obywateli – oficerów, policjantów, pracowników innych służb mundurowych i przedstawicieli polskiej inteligencji. Kolekcję tworzą dokumenty odkryte przy ciałach ofiar podczas prac ekshumacyjnych w miejscach dołów śmierci […]

Czytaj więcej

Protokół z pierwszego posiedzenia Sejmu Śląskiego w Katowicach, Archiwum Państwowe w Katowicach, fot. Ewelina Kisiel.

Pierwsze posiedzenie Sejmu Śląskiego w Katowicach

Sejm Śląski – organ władzy ustawodawczej autonomicznego województwa śląskiego był w niepodległej Rzeczypospolitej unikalnym symbolem silnie rozwiniętej samorządności. Oprócz polityki zagranicznej i spraw wojskowych, zastrzeżonych dla sejmu centralnego w Warszawie, decydował on o gospodarce, finansach, edukacji i sprawach wyznaniowych w tym województwie. Po jego działalności w latach 1922-1939 pozostała bezcenna dokumentacja historyczna. Składają się na […]

Czytaj więcej

Rękopis powieści „Chłopi” Władysława Reymonta, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Chłopi. Powieść współczesna.

„Wybitny epos narodowy” nagrodzony literacką Nagrodą Nobla. W 2024 r. mija sto lat od przyznania Władysławowi Reymontowi Nagrody Nobla za czterotomową powieść „Chłopi”. Ze wszystkich utworów pisarza ten realistyczny obraz społeczności polskiej wsi, cieszył się największą sławą w Polsce i za granicą oraz inspirował kolejne pokolenia czytelników i artystów. Nagroda Nobla, przyznana w momencie, gdy […]

Czytaj więcej

Akt detronizacji cara Mikołaja I, Biblioteka Polska w Paryżu.

Akt detronizacji cara Mikołaja I

Epokowy akt polskiego parlamentaryzmu, który wstrząsnął porządkiem powiedeńskim w Europie i stał się testamentem duchowym Wielkiej Emigracji. Uchwalony 25 stycznia 1831 roku na Zamku Królewskim w Warszawie przez połączone izby sejmowe Akt detronizacji cara Mikołaja I jest symbolem dążeń niepodległościowych narodu polskiego. Akt detronizacji został uchwalony przez posłów i senatorów pod wpływem nacisków ludu stolicy. […]

Czytaj więcej

Mapa Beniowskiego, IGiPZ PAN.

Mapa Beniowskiego

Polski wkład do historii odkryć geograficznych. Mapa wykonana została ręcznie na lnianym, czerpanym papierze przez Maurycego Augusta Beniowskiego – kosmopolitę, uczestnika konfederacji barskiej, podróżnika i autora pamiętników. Jest zabytkiem osiemnastowiecznej kartografii. Dokumentuje trasę ucieczki wielonarodowej grupy zesłańców politycznych z Kamczatki. Przedstawia obszar północno-wschodniej Azji, wybrzeża Alaski i zachodnie wybrzeża Ameryki oraz nieznane wówczas Europejczykom obszary […]

Czytaj więcej

Przywilej lokacyjny miasta Zamościa, Archiwum Państwowe w Zamościu.

Przywilej lokacyjny miasta Zamościa

Najważniejszy dokument w dziejach Hetmańskiego Grodu. Podpisany w niedzielę przewodnią 10 kwietnia 1580 roku w Jarosławcu, otwierał możliwości gospodarczej i społecznej organizacji renesansowego miasta, zgodnie z ideą jego pomysłodawcy i fundatora Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego oraz architekta Bernarda Moranda. Projekt Zamościa nawiązywał do nigdy nie zrealizowanego w praktyce pomysłu Leonarda da Vinci […]

Czytaj więcej

Statuty nieszawskie, Archiwum Narodowe w Krakowie, fot. Anna Seweryn.

Statuty nieszawskie

Punkt zwrotny w rozwoju parlamentaryzmu polskiego i fundament rozwoju demokracji szlacheckiej. Statuty nieszawskie postawiły znaczący krok na drodze ku demokracji, oferując już w XV wieku znaczącej części społeczeństwa udział we władzy. Dzięki ograniczeniu władzy króla i możnowładztwa średnia szlachta stała się siłą, która posiadała możliwości decydowania o kształcie państwa. Statuty zostały wydane przez króla Kazimierza […]

Czytaj więcej

Księga zastępcy króla w Wielkopolsce, Archiwum Państwowe w Poznaniu, fot. Wojciech Nawrocki.

Księga zastępcy króla w Wielkopolsce

Jedyna w Polsce księga spisana w kancelarii zastępcy króla. Średniowieczna księga zastępcy króla to wyjątkowy produkt kancelaryjny, założony przez dygnitarza powołanego na czas nieobecności króla Władysława III Warneńczyka. Jest związana z wyjątkowym w historii Polski zjawiskiem, jakim było powołanie namiestników królewskich o kompetencjach szerszych niż posiadali starostowie i wielkorządcy. O wyjątkowości tego urzędu świadczy fakt, […]

Czytaj więcej

Metryki Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400-1642, Uniwersytet Jagielloński - Biblioteka Jagiellońska w Krakowie.

Metryki Uniwersytetu Krakowskiego

Najstarszy, kompletny zespół generalnych metryk uniwersyteckich w Polce. Metryki Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400-1642 zawierają wykaz łącznie ponad 60 000 immatrykulowanych studentów z terenu Królestwa Polskiego oraz innych krajów europejskich, z pierwszych 240 lat funkcjonowania najstarszej uczelni wyższej w Polsce. Pochodzą z czasu największej świetności Uniwersytetu Krakowskiego i zawierają wpisy dotyczące znanych osób z polskiej […]

Czytaj więcej

Psałterz floriański, Biblioteka Narodowa w Warszawie.

Psałterz floriański

Najstarszy zachowany przekład tekstów psalmów ze Starego Testamentu, a jednocześnie jeden z najstarszych zabytków języka polskiego. Psałterz floriański zawiera zbiór psalmów w języku polskim, łacińskim i niemieckim. Spisany został na pergaminie staranną minuskułą gotycką i bogato iluminowany. Jest on bezcennym dokumentem świadczącym o rozwoju oraz stanowiącym podstawę badań filologicznych i historycznych nad średniowiecznym kształtem języka […]

Czytaj więcej